Senioren, denk na over jullie toekomst - en práát erover. Die oproep doet ouderenbond KBO Noord-Holland dit jaar aan haar leden. Een ’social scan’ moet mensen helpen het gesprek met hun omgeving aan te gaan. „Als je niets geregeld hebt, blijkt dat je na een acute opname niet naar huis kunt. Mensen denken daar helemaal niet over na.”
Marie Hemelrijk
ALKMAAR Ouderen zijn onvoldoende voorbereid op hun toekomst. Het bleek deze maand eens te meer uit een onderzoek onder 1.900 lezers van deze krant. In ’De Grote Zorgeloos Oud Gids’, een speciale bijlage vorige week, concludeerde hoofdredactrice Corine de Vries: ,,Zolang we nog gezond en vitaal zijn, steken we kennelijk liever onze kop in het zand.’’
Dat moet echt anders, vindt Pieter Hasenaar (64), mantelzorger en sociaal ondernemer uit Muiden. Hij rolde jaren geleden de wereld van de ouderenzorg in, toen zijn moeder begon te dementeren. „Zolang mensen nog goed zijn op de golfbaan en op hun elektrische fiets de natuur in rijden, is er niets aan de hand”, zegt Hasenaar. Tot er een keer iets gebeurt waardoor je hulp nodig hebt. ,,Als je er dan niet over nagedacht hebt wie jou een maaltijd komt brengen of wie je vuilniszak voor je buiten gaat zetten, dan kun je niet langer thuis wonen. Terwijl veel mensen dat wel graag zo lang mogelijk willen.”
Ook Joost Cornelis (73), voorzitter van ouderenbond KBO Noord-Holland, ziet het probleem. ,,Wij zien wat er gebeurt als mensen acuut worden opgenomen, bijvoorbeeld met een gebroken heup. Er komen andere verschijnselen bij, ze worden vergeetachtig, de familie wordt erdoor overvallen. Als je dan niets heb geregeld, dan blijkt dus dat je niet naar huis kunt. Men denkt daar helemaal niet over na.”
Social scan
Daarom start de ouderenbond nu de campagne ’Samen is beter dan alleen’. ,,Om mensen ervan te overtuigen dat ze zaken moeten regelen, en niet als je het verpleeghuis binnenkomt denken: wat moet er nou nog gebeuren?”, zegt Cornelis. ,,Wat er van tevoren geregeld kan worden om zo lang mogelijk zelfredzaam te blijven, is bijvoorbeeld de hulp van de mensen om je heen.”
Daarvoor is de ’social scan’ bedacht door Hasenaar en zijn collega’s van het online platform Registor. Uiteindelijk is het niet meer dan een simpele online vragenlijst: met wie heeft u contact in de buurt waar u woont? Met wie eet u wel eens samen? Bij wie gaat u wel eens op bezoek? Met wie doet u wel eens een spelletje? Door vijfentwintig van zulke vragen te beantwoorden, kunnen ouderen hun sociale netwerk voor zichzelf in kaart brengen. ,,Wie kan je helpen om je heen, wie ken je?”, vat Hasenaar de social scan samen. „En wat blijkt? Je kent veel meer mensen dan je denkt.”
De ingevulde namen van bekenden, vormen aan het einde van de vragenlijst een cirkel die een overzicht biedt van het sociale netwerk. ,,Sommigen hebben een cirkel die helemaal vol zit”, zegt Hasenaar. Maar als de cirkel niet vol is, moeten mensen gaan nadenken over de vraag of ze meer hulp moeten gaan zoeken. ,,Mijn ervaring is dat de cirkel vanzelf wordt uitgebreid als je er met mensen over gaat praten. Omdat mensen dan aanbieden om ook iets te doen, als het nodig is.”
Handvat
Want dat is een belangrijk doel van de campagne: dat senioren over hun toekomst gaan praten met de mensen om zich heen. „In je eentje een lijstje maken heeft weinig waarde, je moet het lijstje delen en bespreken met de mensen die erop staan”, licht Hasenaar toe. De social scan is dus ook een handvat om het gesprek met de omgeving aan te gaan.
Bij ouderen die hulp nodig hebben, kan vraagverlegenheid spelen. Je wilt een ander toch niet met jouw problemen belasten? Als je het onderwerp van tevoren al aansnijdt, heb je de toezegging al wanneer het zover is. „Dan is het niet vervelend om te vragen op het moment dat je de hulp nodig hebt”, zegt Hasenaar.
Maar ook voor de omgeving van de oudere moet de social scan als handvat dienen om het gesprek over de toekomst te voeren.„„Toen mijn moeder dementie kreeg was ze alleen een beetje vergeetachtig, ze maakte zich er niet druk om. Ik zag dat er iets ging gebeuren, dus ik ging nadenken hoe we haar konden helpen als het straks verder ging. Het is heel moeilijk om dat te communiceren met je ouders.”
Ten slotte gaat het ook om een stukje bewustwording van de omgeving, zegt Hasenaar.„Wanneer je het gewoon vraagt en je maakt een mooie groep mensen om je heen met wie je altijd goed contact hebt onderhouden, dan zegt iemand in de buurt: ’Dat ga ik voor je regelen, ik ben er morgen.’ In het oosten van het land heet het ’naoberschap’, en dat is eigenlijk heel normaal, maar we zijn het een beetje kwijtgeraakt.” Hij ziet de social scan als hulpmiddel voor zelfredzaamheid én tegen eenzaamheid.
Zorginfarct
„Wij zijn jonge senioren”, zegt Cornelis. Hij is 74 jaar, Pieter is 64 jaar. ,,Wij maken deel uit van de doelgroep, ik heb altijd geroepen dat ik honderd word.” De ouderenbond gaat de social scan dit jaar aanbieden aan al zijn 22.000 leden in Noord-Holland. Het doel is dat aan het einde van het jaar zeker de helft van de KBO-leden in Noord-Holland de social scan heeft ingevuld.
Voor de aftrap van de campagne ’Samen is beter dan alleen’ was er op 31 januari een bijeenkomst in de kapel van verpleeghuis Westerhout in Alkmaar, daarbij waren de bestuursleden van alle 55 afdelingen van de KBO in Noord-Holland uitgenodigd. Net als ouderenadviseurs, zorgmedewerkers en medewerkers van de gemeente. Catherine Keyl en Barrie Stevens vertelde bij de aftrap over hun eigen ervaringen. Verder organiseert KBO Noord-Holland het komende jaar door de hele provincie bijeenkomsten om over de campagne te vertellen.
Ook de zorgwereld is geïnteresseerd, zegt Cornelis. „Wanneer we nu niet zelf dingen gaan doen, wacht ons een zorginfarct”, zegt Hasenaar. „Er zijn geen handjes meer om mensen thuis te helpen, er is geen geld meer beschikbaar, er wordt steeds meer van onszelf gevraagd. We streven dus naar een alliantie om zoveel mogelijk met elkaar te doen, om het samen te doen.”
De social scan is te vinden op: www.socialscan.nl.
